Yazma Öğretiminde Yaklaşım ve Teknikler

Öğretmenler yazma yetisinin iyileştirilmesinde iki özün etrafında dururlar. Biri ürünü odak alan yaklaşım diğeri sürece önem veren yaklaşımdır.

Ürün Temelli Yazma Öğretimi Yaklaşımı

Bu yaklaşımda yazı yazmak, fikirlerin saklanması veya kağıda dökülmesidir. Yaklaşımda önce kağıda aktarılacak olan bilgiler toplanır. Elde edilen bilgiler çeşitli ilişkiler incelenerek yazılır. Ürün temelli yazmanın anahtar kelimesi mekanik yazmadır. Öğretmenin konumu öğrenciyi değerlendiren olmasıdır. Teknik değerlendirme bu yaklaşımda olur.

Süreç Temelli Yazma Öğretimi Yaklaşımı

Yazma birden fazla yetinin kullanılması ile olan bir iştir. Bu yaklaşımı oluşumu süreç ile gerçekleşir. Bu süreç hafta süreceği gibi uzunca bir zaman aralığı da sürebilir. Bu noktada asıl olan bu yetiyi öğrencilere aşamalı olarak anlatmasıdır. Yaklaşımda fikrin ve lisanın sezdirilmesine varyasyon olarak bakılır.

Planlı Yazma Sürecinin Aşamaları

Konu belirleme (Ne anlatacağım?)

B u aşamada öncelikli olarak konu belirlenir. Belirlenen konunu içeriğine uyum sağlayan içerikler izletilebilir. Müzik dinlettirmek öğrencilerin dikkatini toparlayacaktır. O yüzden seçilen konuya uygun müzik dinletilebilir. Beyin fırtınası ile tümevarım yapılabilir.

Taslak oluşturma (Nasıl anlatacağım?)

Elde edilecek olan yazının içeriğinin belirlenmesi ve tözde oluşturulmasıdır.

Düzeltme (Nasıl anlatmışım?)

Bu aşamada kişi veya topluluk ilk okuma etkinliğini gerçekleştirir.

Son okuma (Düzen akışı nasıl?)

Bir önceki etkinliğin düzenlenip daha kapsamlı bir bakış açısı ile alınmasıdır. Bu ele almada;

Yazının nizam içinde oluşu denetlenir.

Yazının inşası güçlendirilmeye çalışılır.

Birim seçimi ve tümce kurgusu denetlenir.

İçeriğe yönelik hatalar denetlenir.

Yazının geneline uygun bir başlık konulur.

Yazma Öğreniminde Modeller

Dört çeşit yazma modeli bulunmaktadır.

Schmidt Modeli: Schmidt modelinde bilişsel bellekten yola çıkılarak veri toplanır. Zihnimizdeki şemalar beyindeki bilgileri kullanarak bir yazma reçetesi oluşturmaktadır. Model Noam Chomsky’nin dili edinebilmek için insan beynindeki programların var olduğuna bakılarak söylemişlerdir.

Van Golen Modeli: Yazı konuşulan dilin göstergelere aktarılmasıdır. Bu modelde, yazma ilerlemesinin bilişsel yönü ele alınmaktadır.

Hayes ve Flower Modeli: Bu modelde, yazı oluşturma sürecinde bilişsel işlemleri ve bu dönemi odak alan bir modeldir.

Hayes Modeldir: Bu model yapılandırıcı yaklaşım etrafında düzenlenmiştir. Bilişsel oluşum ve yazının temel sürecini odak noktası haline getirmiştir. Hayes yazarın yazmasını engelleyen çeşitli olguların olduğunu söylemektedir. Bunlar hedef kitle, lisan ve çeşittir.

Yazı Öğretiminde Kullanılacak Teknikler

Çoğu yazar yazıya başlamada en zor sürecin yazmaya başlamak olduğunu söylemektedirler. Devamında ise bu sürecin ilerleme zorluğundan bahsetmektedir.

Werder yazma sürecinde çeşitli gerçekleştirmenin olduğunu söyler. Bunlar;

Çağrışım: Fikrin ön hazırlığıdır. Birçok bilişsel işlevi aynı anda kullanmayı gerektirmektedir.

Beyin Fırtınası: Bir soruna farklı açılardan bakmayı ve özüne inmeyi amaçlar.

Somutlaştırma: İmgeler veya birimler yardımı ile fikirlerin somut hale getirilmesidir.

Yaratıcı Yazma: Bilişsel faaliyetlerin aktif olarak kullanılması ile gerçekleştirilmesidir.

Anlatma: Yazan kişinin dilbilgisi ve sunuşuna ne kadar tahakkümlü olduğudur.

Tasvir Etme: Betimleme yapabilmek için inceleme, eleştirme ve bunlara uygun dili kullanabilme yetisi sağlamaktır.

Tanımlama: Tümceyle lisan ve tarihsel olarak özel tanımlama yapabilmesidir.

Deliller Getirme: Objektif yazı yazanlar için kapsamlı ve ayrıntılı yazmadır.

Açıklayıcı Yazma Çalışmaları

Lisanın iki çeşit kullanımı söz konusudur. Birisi bilgiyi karşı tarafa yollama diğeri ise içselleştirme oluşturmadır. Bir fikrin izah edilmesi bir talebin yazı ile ortaya konulması yazarak ifade edilen anlatımlar için çok mühimdir. Açıklayıcı yazma çalışmalarında öğrencilere bir yön gösterilmelidir. Bu yönü eleştiren özler şunlardır;

Özellik seçtirme ve onu içselleştirme

Hedefi belirleme

Dile getireceklerini buldurma

Tasavvuru yazıya aktarmadır

Yaratıcı Yazma Çalışmaları

Yazarın, ufuk genişliğinin en önemli parçasından birisi yaratıcılıktır. Bir saha bireyin toplum içerisinde geliştirdiği yeterlilik diğer saha ise psikolojik olarak elde ettiği yeterliliktir. Öğrencilerin ufkunu geliştirmek sadece yazma etkinliği ile mümkün değildir. Her şeyden önce duyu organları geliştirilmeli ve algılar açılmalıdır. Algıları açılan öğrenciler subjeleri ayırmada daha aktif ve yetenekli olacaklardır. Yaratıcı yazma hem ruhsal hem fiziksel bir süreçtir. Kişinin kendini keşfetmesini sağlar. Öğrencinin kendine olsan güveni artar ve yazma becerisi gelişir. Yazarlar yazma eyleminde sürekli ilk kelimenin öneminden söz etmektedirler. İlk kelime yazının nasıl devam edeceğinin göstergesidir. İlk kelimede bir sorun var ise bu sorun yazının sonuna kadar sürer il cümle akıcı ise o akıcılık metnin sonuna kadar gitmektedir. Öğrencinin seviyesini iyileştirmesi ve kendini geliştirmesi için sık sık yazma etkinliği yaptırılmalıdır. Yazar İşpiroğlu yaratıcı yazmanın özünü ve hedeflerini şu şekilde sıralamaktadır;

Algılarını doğru kullandırarak iyileştirme ve hayal gücünü harekete geçirme, fikrin ve idrak etmesini sağlama.

Fikirleri, günlük hayatı, işlemlerini bir ayrım içinde dile getirebilmek.

Kafamızda oluşan klişeleri, yargıları ve kabuk tutmuş düşünceleri yıkarak öz dilini bulabilme, yazma faaliyetlerinde başarı seviyesi ve orijinallik ile doğru orantılıdır.

Süreci ve içeriği

Yaratıcı yazmada hedef, ortaya bir yazar çıkarmak değil, bireyin içinde bulunan yaratıcı gücü ortaya çıkarmaktır. Yazmanın asılı lisana hakim olabilmektir. Lisanı yazma çalışmaları ile pişirmektedir. Bu sayede dil daha çabuk gelişecektir. Yaratıcı yazmada en önemli nokta mana ve fikirlerdir. Öğretmen öğrenciler ile yazma faaliyetlerine dahil olmalıdır.

Yazmanın aşamaları

Hazırlık Aşaması: İlk hazırlıkta elde edilenler, bu aşamada seçilir ve elenir.

Tasarım Aşaması: İlk hazırlık ve hazırlık sırasında fikirleri ve ilhamları, mutaları bir araya getirdikten sonra dilbilimsel ve mantıksal bir bütünlük içerisinde ayırmaya yani bir kurgu işlemi yapmaktadır.

Yazma Süreci: Yukarıda yazılan bütün aşamalar gerçekleştikten sonra yazma süreci başlamaktadır.

Öz Denetim: Yazma süreci bittikten sonra yapılması gereken son aşamadır. Bu aşamada ortaya çıkan metin baştan sona incelenir ve gerekli olan düzenlemeler yapılır.

Yaratıcı Yazma Etkinlik Örnekleri

Öğrencinin okuduğu kitaplar ile ilgili sorular sorma.

Resim veya fotoğraf gösterip çeşitli türde metinler isteme.

Belirli bir cümle verip devamında bir hikaye yazmalarını isteme.

Birbiri ile alakalı ve alakasız kelimeler verilir ve metin yazmaları istenir.

Yeniden yazmada yapılacak ilk mesele ortaya çıkan metni çok ilgili şekilde baştan okumaktır. Uzun gibi görünen bu durumda gözden geçirme yapıldıkça bu durum daha keyifli bir hale gelecektir.

Yaratıcı Hikaye Yazma Teknikleri

Malum bir yazarın hikayesindeki kişilerin yerlerini değiştirme.

Bulunan ortamda iş bir hikaye yazdırma.

Şiirleri hikayeye çevirme etkinliği yazdırma.

Gördükleri düşlerinden esinlenerek hikaye oluşturmalarını isteme.

Fikir yürütme ve yazma yeteneği paralel bir ilişki söz konusudur. Yazmak için öğrencide çeşitli yetenekler olmalıdır.

Yaratıcı Yazma Çalışmaları Olarak Yapılabilecek Etkinlikler

Verilen metnin devamını yazarak sonunu tamamlama.

Metne olandan farklı bir son yazma.

Ortamı ve karakteri değiştirme.

Metni kendi türünden başka bir türle kaleme alma.

Türkçe Öğretimi için Etkinlik Örnekleri

Masal, şiir tamamlama

Anıyı hikayeleştirme- tiyatrolaştırma

Karakteri kendi yerine koyarak yazma

Hise uyumlu olay anlatmak

Kelimelerden lirik hazırlatma

Beyin Fırtınası

Öğrencilerde kreatif düşünme ile ilgili düşünce üretmede aktif bir uygulama biçimidir. Öğrencilerin kendi istekleri ile katılım yapmaları sağlanır. Öğretmen dersten önce öğrencilerin materyallerini hazırlamalıdır. Örneğin şiir oluşturmak, müzik dinletmek, fotoğraf veya resim göstermek olabilir. Öğrencilerin his ve fikirlerini aktarma gereği görerek yazabilirler.

Grupla Yazma Çalışmaları

İlkokulda, ön hazırlık olmadan ve grup çalışması yaptırmadan yazma çalışması istemek, öğrencilerin yazma çalışmaları için hevesini kırmaktadır. Öğrencilere herhangi bir rema verip bununla alakalı kompozisyon istemek onları zor duruma düşürecektir. Neyi nasıl yazacağım düşüncesi olmaktadır. Öğretmen öğrenciye yazma çalışması yaptırmakta sonra kendileri yazılarını daha kolay yazacaklardır.

Yetizleme Çalışmaları

Sınıf ortamında öğrencilerle incelenen metinlerden hareketle yeni bir metin yapma işlemine yetizleme denmektedir. Bu işlem bir konuyu gözden geçirme için yapılmış bir metin türüdür. Birkaç anahtar kelime veya sorundan hareketle yeni bir metin yapılır. Bu çalışmada önemli olan okunan metin ve ortaya çıkan metin arasında farklı bir içerik olmasıdır.

Yetizleme Çalışmalarının Yürütülmesine Yönelik Önemli Noktalar

Bu çalışma belirli bir konu üzerinde his ve fikir geliştirmektir. Çalışmayı yaparken şunlara dikkat edilmelidir.

Öğrencilere ön çalışma yaptırılmalıdır.

Öğrencilere her aşamada açıklayıcı yönergeler verilmelidir.

Bu çalışmalar sınıfta gerçekleştirileceği gibi grup halinde veya bireysel olarak gerçekleştirilebilir.

Cluster Tekniği

Bu teknik çağrışım yahut görüş haritası yapmaktır. Bu teknikte öğrenci daha geniş çaplı düşünerek geniş bir çerçevede fikri hür yazı yazabilmektedir. Kümeleme yönteminde ilk iş beyin fırtınası yaptırmaktır. Bir kağıda akla gelen fikirler ve kelimeler yazılır. Daha sonra yardımcı kavramlar toparlanır ve seçilme işlemi uygulanır. Geriye elde edilen bütün çağrışımlarla metni oluşturmak kalmaktadır.

Kontrollü Yazma

Sınıfta bu etkinlik için yapılacak çalışmalar şu şekilde sıralanmaktadır.

Örnek cümle verip bazı kelimelerin yerlerini değiştirip tekrar yazmaları istenir.

Öğrencilere bir metin verilir. Bu metne benzer bir metin yazmaları istenir.

Karışık olarak kelimeler verilir. Bu kelimeler toparlamaları ve düzenli bir cümle kurmaları istenir.

Yarım bırakılmış bir cümle ya da paragrafı tamamlamaları istenir.

Güdümlü Yazma

Sınıfta bu etkinlik için yapılacak çalışmalar şu şekilde sıralanmaktadır.

Dikte Yapma

Öğretmen bir metni önce normal bir şekilde seslendirir. Daha sonra kelime grupları ile seslendirir ve öğrencilerden yazmasını ister. Metin son bir kez daha okunur. Ve öğrencilerden yazdıklarını kontrol etmeleri istenir.

Dikteli Kompozisyon

Öğrenciler metni dinlerler daha sonra o metni tekrardan yazmaları istenir.

Not Alma

Öğrenciler metinde önemli buldukları kısmı not alırlar.

Serbest Yazma Etkinlikleri

Bu çalışmaya ilkokul dönemi ile başlanılır. Öğretmenin yönergesi, kontrolü ve denetimi çok önemlidir. Boş bir kağıda istedikleri yazmaları istenir. Öğrencilere gerekli malzemeleri toplayabilmeleri için yeteri kadar süre verilmelidir. Öğrenciler yazım kurallarına uymalılardır. Bu yazma çerçevesi yönünde eğitimciler şu çalışmaları ele almışlardır;

Önce kelime sonra cümle oluşturma

Tümceden paragrafa, paragraftan metne geçiş yapma

Tümce ayırma yöntemi

Tümce birleştirme yöntemi

Tümcelerin yerlerini değiştirme yöntemi

Fotoğraf veya resimlerden ilham alma yöntemi

Ayrıca;

Yazı tamamlama, ufuklarını genişletecek yazma faaliyetleri yaptırma, metnin türünü değiştirerek yazdırma, sezilerden hareketle yazdırma.

Benzerlik %1