TÜRKÇE EĞİTİMİNDE ANLATIM TARZLARI

Tarihler, belli dönüm noktaları ile var olagelmiştir. Şüphesiz ki Bu dönüm noktalarından en büyüklerinden birisi yazı olmalıdır. Yazının kalıcılığı, yetenek ve deneyimlerin zamanla artarak iyileşmesini sağlamıştır. Bu şekilde insanlık yazının bulunması ile daha verimli bir şekilde yol alabilmiştir.

Yazının insanlar arasında bir bağ oluşturması ve iletişimi sağlaması farklı yazılı alanların doğmasına ön ayak olmuştur. Anlatmak, sözlükte bir husus üzerinde açıklama yapmak ve bilgi transferi sağlamak olarak orta çıkmıştır. Yazılı anlatım, çok fazla kullandığımız ve eğitimde üzerinde çokça üzerinde konuşulması gereken bir konudur. Özetle, bir hissin, bir fikrin, hususun okuyucuya aktarılmasıdır.

Yazılı anlatımda temel dört dil becerisinden birisidir. Yazma becerisi okul ile kazandırıldığından konuşma eğitimden geç bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Bundan dolayıdır ki yazma becerisinin üzerine daha çok gidilmesi gerekmektedir.

İlkokulun ana hedefi, kişinin günlük hayatta ihtiyacının olduğu temel yetilerin elde edinilmesini sağlamaktır. Bu konuda önemli diğer husus ise yazalı anlatım biçimleridir.

Anlatım Şekilleri Kavramı

Şekil sözcüğünün asıl hali Arapçadır. Bir nesnenin dış hatları ve geneli olarak tanımlanmaktadır. Biçim ise Türkçe bir sözcüktür. Ve edebi eserlerde dış görünüş diye tanımlanmıştır. Şiirde ise bu tanım nazım şekilleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Şiirde ele alınan biçim ile düz yazıda ele alınan biçim birbirinden farklıdır. Düz yazıda biçim kavramı tür kavramı ile karıştırılabilmektedir. Anlatım şekilleri kavramının karıştırılması yeni bir söylem ile değiştirilebilir. Eserlerde dile getirilen betimleme, tartışma vesaire biçimden ziyade konunun nasıl işlendiği ile alakalıdır. Oğuzkan konuyu biçemin bir parçası olarak ele almıştır. Bir yazıya başlamadan önce ele alınacak husus ve o hususa bağlı olarak kullanılacak teknik belirlenmelidir.

Yazılı Anlatım Tarzları

Anlatım tarzı, Nasıl anlatacağız? sorusunun cevabıdır. Bunun en önemli kısmı yazarın hedefidir. Anlatımı yapan kişi hedefine uygun bir biçim seçmek zorundadır. Anlatım tarzının ortaya konulması yazı plan sürecinde kesinlikle olmalıdır. Bir konuda yazı oluşturmadan önce amaca ulaşmadaki en büyük etkenlerden birisi olduğu söylenmiştir. Hangi düzeyde yazma çalışması yaptırılacaksa yaptırılsın öğrencilere plan yapmanın önemi kavratılmalıdır. Diğer önemli undur ise anlatım tarzının doğru bir şekilde belirlenmesidir.

Açıklama Anlatım Tarzı

Bu anlatım tarzı yazılı anlatım için en fazla kullanılan anlatım biçimidir. Açıklamak, bir husus ile ilgili gerekli olan bütün bilgileri vermektir. Bu anlatım tarzında öncelikli olarak hedef ortaya kurulmaktadır. Anlatım içinde sorularla bağlantı kurulmalı, planlardan ve kavram haritalarından yararlanılmalıdır. Açıklama anlatım tarzında aşağıdaki hususlara özen gösterilmelidir:

Konuyu doğru ve ayrıntılı bir şekilde anlamak

Gerektiği zamanlar grafikler, resimler kullanılmalıdır.

Konunun ayrıntılı bir şekilde açıklama yapılması için çeşitli örneklerden yararlanılmalıdır.

Yalın, sade, anlaşılır bir anlatım yolu tercih edilmelidir.

Yazılı anlatımda bir hususun açıklanmasında şu yollara başvurulabilir.

(Yaman- Köstekçi) Bu kısım madde olduğu için direk alınan maddeler vardır.

Tanımlama, örnekleme, benzetme, karşılaştırma, delil gösterme, somutlaştırma- soyutlaştırma, bağlantı kurma.

Bu anlatım tarzı bilgi iletmeye dayalı olduğu için öğrencilerin fazlaca tercih ettiği anlatım tarzlarından birisidir. Fakat çoğu zaman yanlış uygulanmaktadır yanlış uygulanmasının sebebi öğrencilerin teorik bilgileri bilmeyişidir.

Tartışma Anlatım Tarzı

Tartışma sözcüğü zıt düşünceleri sözlü veya yazılı olarak müdafaa etmedir. Okurun yerleşmiş düşüncelerini değiştirmek ya da farklı bir bakış açıcı kazandırmak için kullanılmaktadır. Tartışmada bir öneri sunmak gerekmektedir. Okuyucu konuyu benimsemelidir. Asıl amacımız bu anlatımla okuyucuyu inandırmaktır. Tartışma anlatımda bir başarıya ulaşmak için aşağıdaki maddeler kullanılmalıdır.

Konu ve konunun içeriğinde savunulacak fikri iyi bir şekilde kavramak.

Konunun genelinden dışarı çıkmamak

Karşısında olduğumuz fikrin yanlış olan yönlerini bulmak

Konunun ihtiyacı çerçevesinde örneklere başvurmak

Betimleme\ Tasvir anlatım Tarzı

Betimlemek, nesnelerin, olayların, mekanların değişik özellikleri ile anlatmadır. Kısa ve öz bir biçimde anlatacak olur isek yazılar ile resim oluşturmak diyebiliriz. Betimlemenin aslı gözlemdir. Gözlemlerimizi yazıya aktarırız. Betimleme dış görünüşün sözcükler ile anlatılmasıdır. Okurun zihninde imge oluşturmadır. Betimlemede ayrıntılar büyük önem taşır. Olay, yer, nesne veya niteliğin tasvir edilmesi okuru metinden uzaklaştırabilir.

Hikaye\ Öyküleme Anlatım Tarzı

Öyküleme, bir olayı ifade etmede, anlatış düzenidir. Bir olayın, düzenli bir akış içerisinde anlatım yapılması ve mekan, süre gibi durumların esas alınarak anlatılmasıdır. Bu anlatım tarzında başat nokta olaydır. Anlatım tarzının özünü olay oluşturmaktadır. Öykülemede iş ve hareket çok önemli bir yere sahiptir. Diğer öge ise zamandır. Zaman bir süreçtir. Başı ve sonu belirlidir.

Anlatım Tarzlarının Öğretimi

Öğrencilerin, yazılı anlatım yetilerinin geliştirilmesi için ele alınması gereken bir konudur. Öğrencilerin bireysel biçemlerini oluşturmak için anlatım tarzları bilgisine sahip olmasıdır. Anlatım tarzlarının öğretilmesinde yaptırılacak en verimli uygulama, öğretilecek metnin yazıldığı anlatım tarzının incelenmesidir. Örneğin, tasvir anlatım tarzının belirlenmesi için bir gezi yazısı incelenebilir. Anlatım tarzlarının kavratılması için yaptırılabilecek uygulamalar:

Betimleme

Öğrencilerden çalışma öncesi bir konu hakkında araştırma yapmaları istenir. Öğrenciler gerekli araştırmayı yaptıklarında yazma çalışmalarına başlamaları istenir. Öğrencilerden kendilerini gezi rehberi olarak hayal etmeleri istenir. Ve şehre ilk defa gelenlere şehir hakkında verecekleri bilgileri yazmaları istenir. Bu bilgilerin genel özellikleri anlatacak biçimde olması istenmelidir.

Tartışma

Öğrencilere, yaşlarına ve gelişim düzeylerine uygun ilgilerini çekecek bir konu verilmelidir. Bu konulara örnek verecek olursak; birisi hakkında varsayımlar düşünmek ve bu varsayımları teyit edecek fikirlerini yazmaları istenir. Son olarak bütün veriler etrafında kendi varsayımlarını doğrulayacak bir metin oluşturmaları istenmektedir. Farklı bir örnek olarak; zıt görüş içeren iki makale seçilir ve öğrencilere verilir. Öğrenciler makaleleri okuduktan sonra öğretmen makalede yer alan fikirlerin nasıl oluşturulduğunu ve bunları nasıl şekilde ispatladığını anlatır.

Betimleme

Bir mekanın uzun sayılacak bir zaman diliminde çekilmiş fotoğrafları sunulur. Fotoğraflar seçilirken, fotoğraflarda gözüken unsurların çok olmasına dikkat edilmelidir. Daha sonra öğrencilerden fotoğraflar arasındaki farklılıkları yazmaları istenir.

Farklı örnekler verecek olur isek, öğrencilerin sürekli vakit geçirdikleri yerleri yazılı anlatım ile ifade etmeleri istenilir.

Bireysel tasvirlerde bu öğretimde çokça kullanılmaktadır. Giyim, ilgi alanları, etrafındaki insanlar gibi unsurların betimlenmesi istenilebilir.

Hikaye Etme\ Öyküleme

Öğrencilere bir olay verilir. Kurgusu kısa olan bu olayın öğrenciler tarafından çeşitlendirilerek anlatması istenir.

Bu anlatım tarzında olayların oluş sırası çok önemlidir. Bir hikaye öğrencilere özetlenir. Sonrasında ise paragrafların yerleri değiştirilerek öğrencilere verilir. Öğrencilerden olay akışına göre metni sıralamaları istenir.

Sonuç

Bu çalışmada yazılı anlatımda biçemin önemli bir unsuru olan anlatım şekilleri olarak kullanılan tarzlar açıklanmış ve bu tarzların öğretimde kullanılabilecek etkinlik örnekleri verilmiştir. Yazılı anlatım tarzları üzerinde öğretmenler bolca durmalıdır. Gelişmesi için faaliyetler yaptırmalıdır. Türkçe programında bu tarzların benimsetilmesine yönelik hedefler bulunmamaktadır. Bunlar tamamen öğrencilere benimsetilecek olan kazanımlarla alakalıdır. Kişinin toplum içerisinde güzel bir yerinin olması ve başarılı olmasın için bu becerileri doğru kullanabilmesi çok önemlidir. Bu noktada Türkçe öğretmenine düşen iyi ve doğru yazabilmenin mümkün olduğunu ve bol bol pratikle kolaylıkla elde edilebileceği öğrencilere anımsatılmalıdır.

Benzerlik %0