Hayes ve Flower Modeli

Flower ve Hayes’in Yazı Yazma Süreç Modeli’nde; yazı yazma süreci planlama, değiştirme ve yeniden incelemeden meydana gelmektedir. Düşünce üretme, organizasyon ve amaç oluşturma yazma için öğrencilerin hazırlanmasının alt süreç gibi görülebilir. Düşünce üretmenin fonksiyonu, yazmayla ilgili ögelerin hafızada yeniden düzenlenmesidir. Yazı yazma süreci, yazılı bir metni üretmek için planlama, değiştirme ve tekrar gözden geçirme olmak üzere üç aşamadan oluşur. Bu üç aşama gözlemci olarak adlandırılan idarecinin denetiminde gerçekleştirilir. Planlama süreci; fikirlerin üretilmesi, bilgilerin organizasyonu ve amaç oluşturma olarak üç ögeden meydana gelmektedir. Flower ve Hayes yazılı bir metni üretmede çalışma çevresinin önemini vurgulamışlardır. Bu alanı oluşturan ögelerden biri iyi konuşma ve yazı yazma problemidir. Bu problem yazı yazma sürecinin ilk aşamalarında görülür. Bilişsel süreç kuramındaki bu problem çok karmaşıktır. Bu sadece birinin yazı yazmasına sebep olan hedef kitleyi ve dilin güzel kullanılmasını değil, aynı zamanda yazarın yazıda kendi amaçlarını da kapsamaktadır. Eğer bir yazarın güzel sözle ifade etme tasviri hatalı ya da tek kelimeyle az gelişmiş ise o zaman bu yazar problemi çözmede başarısız ya da probleme yanlış açıdan bakıyor anlamına gelmektedir. Yazı yazma ilerledikçe yazarın söyleyebileceği şeyler üzerine daha fazla sınırlamalar koyan yazma çevrelerine yeni ögeler girer. Bir başlık bir sayfanın içeriğini sınırlandırır ve bir konu cümlesi bir paragrafı şekillendirir. Gelişen metinde her bir kelime belirlenir ve gelecekte olabilecek şeylerin seçimi sınırlanır. Bununla birlikte yazma sürecinde metni geliştirme çabalarının etkisi değişebilir. Hayes ve Flower’ın yazma öğretim modeli, birbirine bağlı üç bileşenden oluşmaktadır. Bunlar yazma görevi-işi ile ilgili ön bilgiler, zihinsel süreçler ve yazı üretim süreçleri olmaktadır. Yazı üretim süreçleri üç aşamaya ayrılmaktadır. Bunlar planlama (zihinsel tasarım), metinleştirme ve gözden geçirme olmaktadır. Her aşamada, bir önceki aşamada yapılanları gözden geçirmek ve değiştirmek söz konusudur. Planlama sürecinde, yazar önce bilgi ve düşüncelerini gözden geçirmekte ve düzenlemektedir. Ardından yazma sürecini belirlemektedir. Metinleştirme sürecinde ise yazar zihnindekileri kelimelere, cümlelere ve paragraflara aktarmaktadır. Ayrıca ürettiği metni, çeşitli düşüncelerle zenginleştirmek için konuyla ilgili çeşitli materyalleri gözden geçirmektedir. Son aşamada ise tüm metni gözden geçirme ve düzeltme çalışmaları yapılmaktadır. Bu süreçte metin dil ve anlam yönüyle kontrol edilmektedir (Demalsy ve Moffet, 1994, Moffet, 1995). Daha sonraki yıllarda Hayes, Hayes ve Flower yazma öğretim modelini, çeşitli eleştirileri göz önüne alarak yapılandırıcı yaklaşım çerçevesinde 1996 yılında yeniden düzenlemiştir. ‘Hayes Modeli’ olarak bilinen bu modelde zihinsel süreçlerin rolü ayrıntılı olarak ele almış ve bazı eklemeler yapmıştır. Önceki modelde yazma sürecinde üç zihinsel sürece yer verilmekteydi. Bunlar planlama (zihinsel tasarım), metinleştirme ve gözden geçirmeydi. Yeni modelde zihinsel sürece sorun çözme adıyla yeni bir süreç eklenmiştir. Böylece birey yazma sürecinde dört zihinsel süreci ve sorumluluk alanını birleştirmektedir. Eski modelde zihinsel tasarım birinci sırada rol oynamaktaydı. Hayes, yeni modelde yine zihinsel tasarım sürecini birinci sıraya almıştır. Ancak bu sürece karar verme ve sorun çözme gibi alt süreçler eklemiştir. Bu modelde yazarın ön bilgileri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu modelin en yeni ögesi ise yapılandırıcı yaklaşım çerçevesinde güdülemeyi dikkate almasıdır. Yazarın güdülenmesi, yazma sürecinde önemli bir durumdur. Hayes’e göre bilgileri toplamak, süreçleri belirlemek ve yazmayı gerçekleştirmek için öğrenciler ve yazarlar güdülenmelidir. Bu modeller Finlandiya, Kore, Kanada, Fransa, İngiltere, Avustralya, İsviçre, Belçika, Finlandiya vb. ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Kaynakça: Yaratıcı Yazı Yazmanın Gelişim Süreci ve İlköğretimde Yaratıcı Yazı Yazma Öğretimi